Διαχείριση Απορριμμάτων: Μια Δημόσια Υπόθεση

*Αναδημοσίευση από την ηλεκτρονική εφημερίδα «IONIANET.GR»

H διαχείριση απορριμμάτων είναι δημόσια υπόθεση.  Για το λόγο αυτό  έχει ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια,  ένας  σοβαρός δημόσιος διάλογος,  πολιτικός και επιστημονικός,  παράλληλα με δράσεις και κινητοποιήσεις κινημάτων, φορέων και πολιτών, για το  μεγάλο αυτό ζήτημα.

Τα απορρίμματα αποτελούν  εν δυνάμει  σημαντικό πόρο  υλικών και ενέργειας.  Η ορθολογική διαχείρισή τους  μπορεί να εξασφαλίσει  θέσεις εργασίας  και σημαντικούς πόρους.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική  για τα στερεά απόβλητα  υπακούει στην ιεράρχηση της διαχείρισης, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή οδηγία   2008/98, που θέτει σαν προτεραιότητα  τους στόχους: Πρόληψη και Μείωση, Προετοιμασία  για επαναχρησιμοποίηση, Ανακύκλωση, Ανάκτηση και Ασφαλής Διάθεση. Για την ΕΕ η μετάβαση σε μια κοινωνία  ανακύκλωσης αποτελεί βασική συνιστώσα της αειφορικής  διάστασης της ανάπτυξης.

Το καπιταλιστικό μοντέλο ανάπτυξης που ακολουθείται επί δεκαετίες,  έχοντας  σαν  κυρίαρχες κατευθύνσεις την υπερκατανάλωση, την υπερπαραγωγή και κατασπατάληση των φυσικών πόρων,  είχε σαν συνέπεια και  την καταστροφή του περιβάλλοντος. Η οικολογική και οικονομική κρίση  όμως συνδέονται και αλληλοτροφοδοτούνται. Οι  πολιτικές όμως, που ακολουθήθηκαν στη διαχείριση απορριμμάτων όλα αυτά τα χρόνια από τις κυβερνήσεις, που επικράτησαν στην χώρα μας, ήταν κοντόφθαλμες, επιζήμιες και χωρίς κανένα μελλοντικό σχεδιασμό και βασίστηκαν:

Στην λειτουργία ανεξέλεγκτων χωματερών (ΧΑΔΑ), από τις οποίες πολλές βρίσκονται ακόμα σε λειτουργία, αποτελώντας μια  εν δυνάμει «περιβαλλοντική βόμβα», πράγμα που οδηγεί την χώρα μας σε μια ακόμα καταδίκη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και την επιβολή υψηλών ημερησίων προστίμων.

Με την επίκληση της οικονομικής κρίσης και του αδιεξόδου στο θέμα της διαχείρισης των απορριμμάτων και με  την επιβολή προστίμων προ των πυλών, οι μνημονιακές κυβερνήσεις μέχρι πρότινος, προχώρησαν με επείγουσες διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο,  το σχέδιο  ιδιωτικών επενδύσεων υπό τη μορφή  των ΣΔΙΤ (σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα). Σχέδιο που  αφορά στην κατασκευή, λειτουργία και εκμετάλλευση μονάδων επεξεργασίας σύμμεικτων  απορριμμάτων.  Κύριος  σκοπός,  η  ενεργειακή αξιοποίηση,  ενώ ανοίγεται  παράλληλα ο  δρόμος στην καύση σύμμεικτων,   μετατρέποντας   την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε εργαλείο εφαρμογής αυτής της πολιτικής. Μιλάμε ουσιαστικά για Τοπική Αυτοδιοίκηση -εισπρακτικό μηχανισμό στην υπηρεσία επιχειρηματικών συμφερόντων, που ετοιμάζονται να λεηλατήσουν το δημόσιο πλούτο και τα λαϊκά εισοδήματα και με τη διαχείριση των απορριμμάτων,  εκτοξεύοντας στα ύψη τα δημοτικά τέλη.

Η εφαρμογή αυτού του σχεδίου για κεντρικές ΜΕΑ επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων  υποσκάπτει τις δράσεις ανακύκλωσης σε τοπικό επίπεδο και  αυτό έχει κόστος, που δεν είναι μόνο  περιβαλλοντικό. Έχει  κοινωνικό και οικονομικό κόστος,  από την στιγμή που  εμποδίζει  την ανάπτυξη δραστηριοτήτων φιλικών στο περιβάλλον,  μικρής και μεσαίας κλίμακας, ήπιας τεχνολογίας, που θα μπορούσαν να συμβάλουν με δημιουργία θέσεων εργασίας  και αξιοποίησης του εγχώριου δυναμικού.

Αυτό που εξυπηρέτησαν τα σχέδια διαχείρισης στερεών αποβλήτων όπως εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα, ήταν η κατασπατάληση των εγχώριων και κοινοτικών κονδυλίων προς όφελος εργολαβικών επιχειρήσεων και η δρομολόγηση της εκχώρησης των δημόσιων υποδομών και πόρων σε επιχειρηματικά συμφέροντα. Στήθηκε μια τεραστίων διαστάσεων επιχείρηση κερδοσκοπίας σε βάρος του ελληνικού λαού και του περιβάλλοντος, εφαρμόζοντας μια πολιτική που  υποβιβάζει τον σχεδιασμό  διαχείρισης  σε κατάλογο έργων  προς χρηματοδότηση, ερήμην των πολιτών, ενώ προωθούνται  ελλιπώς τεκμηριωμένες  τεχνολογικές επιλογές, αποσπασματική θεώρηση και απουσία  διαδικασιών ελέγχου και αξιολόγησης.

Τέτοιες είναι και οι τεχνολογίες καύσης σύμμεικτων απορριμμάτων, μια θερμική μέθοδος, με  πολλά όμως μειονεκτήματα. Η καύση, ιδιαίτερα ακριβή μέθοδος,  (απαιτεί μεγάλο πάγιο κόστος),  παράγει  τέφρα, που είναι ένα επικίνδυνο απόβλητο  και απαιτεί ειδικό χειρισμό. Παράγονται επίσης επικίνδυνοι  και με αμφίβολη αποτελεσματικότητα  διαχειρίσιμοι αέριοι ρύποι (μικροσωματίδια, οξείδια του αζώτου και του θείου, κλπ).

«Η καύση και η ταφή των απορριμμάτων οδηγεί στην αλλαγή του κλίματος από την απελευθέρωση αερίων του θερμοκηπίου» λέει ο Ο.Η.Ε. Αυτές οι μέθοδοι διάθεσης των στερεών αποβλήτων στερούν από την οικονομία πρώτες ύλες και υλικά που μπορεί να επαναχρησιμοποιούνται, να ανακυκλώνονται ή και να μετατρέπονται σε λιπάσματα. Παράλληλα, τροφοδοτούν μια συνεχή κατανάλωση ενέργειας, μια συνεχιζόμενη σπατάλη φυσικών πόρων και με τον τρόπο αυτό ενισχύουν ένα μη βιώσιμο τρόπο παραγωγής, αυξάνοντας και την κατανάλωση. ΟΙ μεταφορές δε των τεράστιων ποσοτήτων σκουπιδιών προς καύση, επιδεινώνουν ακόμα περαιτέρω την κατάσταση, επιβαρύνοντας το περιβάλλον.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις μιας τέτοιας διαχείρισης  είναι τεράστιες. H ταφή απορριμμάτων σε χωματερές ρυπαίνει σημαντικά τα εδάφη, τον υδροφόρο ορίζοντα, ενώ συγχρόνως επιτρέπει την έκλυση τεράστιων ποσοτήτων  αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, σε μια εποχή που η κλιματική αλλαγή επελαύνει.

Και βέβαια  εδώ, δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε και το μεγάλο σκάνδαλο  και  περιβαλλοντικό «έγκλημα», που συντελείται  και  έχει ένα όνομα,  ΟΕΔΑ στα Άνω Λιόσια- Φυλή. Ο «χωροταξικός ρατσισμός» για  τη Δυτική Αττική, εκφράζεται και με την υπερσυγκέντρωση στη   Φυλή της  διαχείρισης  πάνω από το 90% των απορριμμάτων (ακόμη και επικινδύνων) σε  μια περιοχή, όπου έχουν εξαντληθεί τα όρια περιβαλλοντικής υποβάθμισης και κοινωνικής ανοχής.

Τέλος, το πρόσφατο γεγονός της φωτιάς στον Ασπρόπυργο, που επιβάρυνε σημαντικά το ήδη υποβαθμισμένο περιβαλλοντικά Θριάσιο πεδίο, αναδεικνύει για άλλη μια φορά το μοντέλο στρεβλής ανάπτυξης, που ακολουθείται εδώ και χρόνια, την ανεξέλεγκτη λειτουργία Εταιρειών Ανακύκλωσης, καθώς  και τη συνεχή παραβίασης της σχετικής Νομοθεσίας.

Στον αντίποδα αυτής της πολιτικής απαιτείται ένα σχέδιο, που  διακρίνεται σε τέσσερα επίπεδα:

  • Επίπεδο κατοικίας-επιχείρησης-υπηρεσίας δήμου, όπου έχει θέση η οικιακή κομποστοποίηση, η επαναχρησιμοποίηση, ένα πυκνό δίκτυο – σημεία συλλογής  για συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, τα ειδικά απόβλητα και ανακτήσιμα υλικά, τη δυνατότητα  κατασκευής  μικρής κλίμακας  μονάδων διαλογής και κομποστοποίησης, ήπιας τεχνολογίας, με σκοπό την παραπέρα ανάκτηση υλικών.
  • Επίπεδο μεγάλων δήμων ή ομάδων δήμων, όπου προβλέπεται δημιουργία αποκεντρωμένων  εγκαταστάσεων διαχείρισης .
  • Επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής ενότητας ή περιφέρειας,  με δίκτυο  αποκεντρωμένων  και άρτια οργανωμένων  χώρων ασφαλούς  διάθεσης,  ή και με μονάδα  επεξεργασίας  σύμμεικτων,  που θα δέχονται  για υγειονομική ταφή  τις μικρές ποσότητες  υπολειμμάτων( ΧΥΤΥ).
  • Επίπεδο επικίνδυνων αποβλήτων σε διαπεριφερειακό επίπεδο μακριά από τον αστικό ιστό, με ευθύνη της κεντρικής διοίκησης. Εδώ έχουν θέση και τα νοσοκομειακά απόβλητα. Πρόκειται για ειδικούς βιομηχανικούς χώρους  υψηλής ασφάλειας.

Τέλος, ζητούμενο είναι η άμεση θεσμοθέτηση διαδικασιών συντονισμού-αξιολόγησης του συστήματος διαχείρισης σε κάθε επίπεδο (δημιουργία  ενιαίας βάσης δεδομένων, έλεγχος και παρακολούθηση της αποδοτικότητας όλων των επί μέρους δράσεων ιδιωτικών και δημόσιων, στο πλαίσιο του συστήματος), διορθωτικές παρεμβάσεις και  ανάπτυξη δημόσιου ελεγκτικού μηχανισμού με συντονισμό σε κάθε επίπεδο.

Πρόκειται δηλαδή  για ένα σχέδιο, που εξαντλεί σε κάθε βήμα τις δράσεις  πριν πάμε στο επόμενο και αναφέρομαι στην πρόληψη,  ανάκτηση  χρήσιμων υλικών,  επαναχρησιμοποίηση,  τοπική κομοποστοποίηση, όχι μόνο αφήνει πολύ λίγα απορρίμματα για μεταφορά και διαχείριση έξω από τα όρια της τοπικής κοινότητας, αλλά κρατά τα χρήσιμα σε όφελος της τοπικής κοινότητας και δημιουργεί θέσεις εργασίας και προοπτική ανάπτυξης της  τοπικής επιχειρηματικότητας .

Και εδώ ο ρόλος των υπηρεσιών της Αυτοδιοίκησης (Α΄ και Β΄ βαθμού), στελεχωμένων με προσωπικό επαρκές και  κατάλληλα εκπαιδευμένο, είναι αναντικατάστατος αν πραγματικά θέλουμε διαχείριση  των απορριμμάτων με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος, της δημόσιας υγείας και χωρίς την οικονομική λεηλασία.

Στο πλαίσιο αυτό, από τα πρώτα, που η νέα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ προωθεί, είναι και το νέο ΕΘΝΙΚΟ  ΣΧΕΔΙΟ  ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ  (ΕΣΔΑ), η διαβούλευση του οποίου ολοκληρώθηκε. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο διάλογος τελείωσε, διότι ο επικαιροποιημένος ΕΣΔΑ απαιτεί ευρύτερες συναινέσεις. Ακολουθεί βέβαια και η επικαιροποίηση  των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων, με προθεσμία  ολοκλήρωσης την 30η Σεπτεμβρίου, καθώς και των Τοπικών Δημοτικών  Σχεδίων Αποκεντρωμένης Διαχείρισης, που πρέπει να  συνταχθούν  εντός 5 μηνών.

Χαρά Καφαντάρη   (γεωλόγος, Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Β Αθήνας)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: