Κύριε Υπουργέ, δηλώνετε ότι η συζήτηση σήμερα για το νέο ρυθμιστικό σχέδιο Αθήνας-Αττικής 2021 έχει στόχο την οριστικοποίηση αναπτυξιακών επιλογών του σχεδίου που συνιστά κορυφαία δράση στήριξης των κατοίκων του μητροπολιτικού συγκροτήματος της πρωτεύουσας και των οικονομικών δραστηριοτήτων που φιλοξενεί. Έτσι αναγράφεται κιόλας αρχικά. Ζητάτε να επιτευχθεί μια βάση συναίνεσης που πρέπει να έχουμε σαν κοινωνία, για να προσδιορίσουμε τις μεγάλες αναπτυξιακές χωρικές παρεμβάσεις και να θεσμοθετήσουμε για την πρωτεύουσα της χώρας τις στρατηγικές επιλογές που θα αποτελέσουν τον οδικό χάρτη για τα επόμενα είκοσι χρόνια και οι οποίες αφορούν και αντιμετωπίζουν ισότιμα και συμπληρωματικά το περιβάλλον, την παραγωγή, την επιχειρηματικότητα, τον πολιτισμό, την κοινωνική συνοχή και την αστική αναζωογόνηση. Όμως, οι δικές σας στρατηγικές επιλογές σαν Κυβέρνηση για τα επόμενα είκοσι χρόνια, δυστυχώς προσδιορίζονται από μνημόνια και συμφωνίες που έχετε υπογράψει.
Δεν παρουσιάζονται στο σχέδιο νέου ρυθμιστικού, δεν υπάρχουν στοιχεία της υφιστάμενης κατάστασης και της αξιολόγησης των προβλημάτων της Αττικής. Αυτά που δεν λείπουν από τα γενικά σας σχέδια είναι οι προβλέψεις στα πλαίσια του μεσοπρόθεσμου και του εφαρμοστικού νόμου, η απλοποίηση, η κατάργηση αδειοδοτήσεων και μελετών, οι fast track διαδικασίες, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, η ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα, η υπερσυγκέντρωση αρμοδιοτήτων, χρήσεων και πόρων στην Αττική, αγνοώντας την ισόρροπη ανάπτυξη. Προηγουμένως αναφερθήκατε σε ουσιαστική διαβούλευση, είπατε ότι μέχρι στιγμής έχει γίνει διαβούλευση σε διυπουργικό επίπεδο. Για εμάς ουσιαστική διαβούλευση είναι η διαβούλευση με την κοινωνία, η διαβούλευση με την τοπική αυτοδιοίκηση, την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια. Αυτά δεν μπορεί να λυθούν μόνο στις αίθουσες της Βουλής. Το ρυθμιστικό σχέδιο είναι κατά κύριο λόγο ένα πολιτικό εργαλείο και λιγότερο τεχνοκρατικό. Τα ρυθμιστικά σχέδια στηρίζονται στην οικονομική βάση της χώρας και αποτελούν την εφαρμογή της οικονομικής, χωρικής, παραγωγικής και κοινωνικής πολιτικής στην ανάπτυξη μιας πόλης περιοχής. Πρέπει να αποτελούν συνέχεια και εφαρμογή γενικού χωροταξικού σχεδιασμού. Από μόνα τους τα ρυθμιστικά σχέδια, που είναι σε ένα σύνολο κατευθύνσεων, δεν εξασφαλίζουν την εφικτή εφαρμογής. Η εφαρμογή τους επιτυγχάνεται από την διαμόρφωση του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου υλοποίησης, την ύπαρξη κατάλληλων μελετών όλων των υποδεέστερων του ρυθμιστικού σχεδίου επιπέδων, ρυμοτομικό σχέδιο, θεσμοθετημένα εργαλεία, πολεοδομικά, οικονομικά κίνητρα κτλ.
Στην Ελλάδα όλα τα ρυθμιστικά σχέδια ή τα σχέδια πόλης που εκπονήθηκαν μέχρι το 1980 -από την Επιτροπή Καλιγά του1924, μέχρι του Μάνου το 1980- ήταν προορισμένα να παραμείνουν ασκήσεις επί χάρτου. Η αιτία, γι’ αυτό, δεν είναι η ανικανότητα των πολεοδόμων αλλά το ότι εκπονούσαν σχέδια εκτός της οικονομικής και παραγωγικής βάσης. Ρυθμιστικά σχέδια εκπονήθηκαν κατά συρροή στο διάστημα 1960-1967, σχεδόν για όλες τις μεγάλες ελληνικές πόλεις και βέβαια όλα έμειναν στο συρτάρι. Το χαρακτηριστικό όλων αυτών των σχεδίων είναι ότι χρησιμοποιήθηκαν πρότυπα και ευρωπαϊκά επίπεδα, παραγνωρίζοντας την ελληνική πραγματικότητα. Υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά Ελλάδας και Ευρώπης, η ισχύς και η θέση στην οικονομία του αστικού εδάφους είναι πολύ διαφορετική στην Ελλάδα απ’ ό,τι στην Ευρώπη, με βασικό και κύριο αποτέλεσμα στην Ευρώπη τα σχέδια όχι μόνο να είναι άνετα και σε σωστές σχέσεις ελεύθερων χώρων με τους οικοδομημένους, αλλά και να εφαρμόζονται. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα όλη η γη θεωρείται «εν δυνάμει πολεοδομήσιμη γη», τόσο από το μικρό, όσο και από το μεγάλο κεφάλαιο, ενώ αντίθετα στην Ευρώπη για το μεγάλο κεφάλαιο ισχύουν οι κανόνες για την πολεοδόμηση της γη. Στην Ελλάδα, η πολεοδομία μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 80΄ ακολούθησε το δρόμο που άνοιγαν οι αντιπαροχές και τα αυθαίρετα. Η ελληνική πολεοδομική πρακτική έμεινε δέσμια, από τη μια πλευρά σε ένα θεσμικό πλαίσιο που αποδέχεται την παντοκρατορία του τρίπτυχου, ρυμοτομικά σχέδια, γενικός οικοδομικός κανονισμός, όροι δόμησης και από την άλλη πλευρά, τις αυθαιρεσίες. Τα ρυμοτομικά σχέδια τροποποιούνται και αναθεωρούνται προς το χειρότερο με πιέσεις ιδιοκτητών, το ίδιο και οι όροι δόμησης, τρανταχτό παράδειγμα οι διαδοχικές αυξήσεις των υψών, άρα εμμέσως και των συντελεστών δόμησης που πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα και στις άλλες πόλεις.
Κύριο, κατά την άποψή μου είναι ότι η πρόταση για το ρυθμιστικό σχέδιο Αθήνας – Αττικής 2021, κινείται στα πλαίσια του μεσοπρόθεσμου και εφαρμοστικού νόμου, προτείνει κατευθύνσεις για απλοποίηση ή κατάργηση αδειοδοτήσεων και μελετών, ενώ δυστυχώς προβλέπει μέσα από προτάσεις το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας και την ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα. Σαν κάτι τέτοιο πρέπει εμείς να το αντιμετωπίσουμε, ασχέτως που υπάρχουν και κάποια σημεία θετικής κατεύθυνσης. Δεν θέλω να αναφερθώ σε συγκεκριμένους χώρους και ενότητες, θα τα πούμε την άλλη φορά. Ευχαριστώ.
Χαρά Καφαντάρη 