Διατροφική ανασφάλεια και κλιματική αλλαγή

*Του Αργύρη Αργυρίου

Το φετινό καλοκαίρι έφερε πολλές και σημαντικές φυσικές καταστροφές με τεράστια περιβαλλοντική σημασία. Πολλά τμήματα του πλανήτη επηρεάστηκαν και το μέγεθος των συνεπειών είναι τεράστιο. Το σύνολο του πλανήτη δέχτηκε άμεσες ή έμμεσες επιρροές.

 Η πρωτοφανής ξηρασία, η μεγαλύτερη από το 1890, που χτύπησε πολλές περιοχές της Ρωσίας και του Καζαχστάν,  είχε σαν  αποτέλεσμα την καταστροφή μέρους της σοδειάς του σιταριού και την μείωση της παραγωγής του κατά 25%. ‘Έτσι κηρύχτηκε η γνωστή απαγόρευση εξαγωγών που πυροδότησε ανοδικές και  κερδοσκοπικές τάσεις της τιμής του. Ο συνδυασμός της πρωτοφανούς ξηρασίας με τον παρατεταμένο καύσωνα δημιούργησαν κατάλληλες συνθήκες για το ξέσπασμα των τεράστιων δασικών πυρκαγιών στην Ρωσία. Οι δασικές πυρκαγιές δημιούργησαν το γνωστό γκρίζο, τοξικό  νέφος πάνω από την Μόσχα και ξύπνησαν τους φόβους για την εξάπλωση ραδιενεργών καταλοίπων από το γνωστό ατύχημα του Τσερνομπίλ.

Παράλληλα, ο Καναδάς και η Γερμανία, ο δεύτερος και ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός σιτηρών στον κόσμο,  αντιμετώπισαν σημαντικά προβλήματα, με αποτέλεσμα την μείωση της παραγωγής  σιταριού.  Ο οργανισμός Τροφίμων του ΟΗΕ αναγκάστηκε να αναθεωρήσει, προς τα κάτω , τις εκτιμήσεις του, σχετικά με τα παγκόσμια αποθέματα σιτηρών:

Τα καπρίτσια του καιρού δεν προκάλεσαν δασικές πυρκαγιές  μόνο στην Ρωσία.  Ο Καναδάς, η Πορτογαλία, η Καλιφόρνια και η Βολιβία είχαν το μερίδιο τους. Τεράστιες  εκτάσεις δασικών και προστατευμένων περιοχών έγιναν στάχτη. Ιδιαίτερα στην Βολιβία,  χιλιάδες πύρινες εστίες κατατρώγουν 1,5 εκατομμύρια εκτάρια (15 εκατομμύρια στρέμματα !!!) τροπικού και υποτροπικού δάσους στην περιοχή του Αμαζόνιου, που συνεχίστηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα, αναγκάζοντας την κυβέρνηση της Βολιβίας να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και να ζητήσει διεθνή βοήθεια.

Στην άλλη πλευρά του κόσμου,   οι ισχυροί μουσώνες  φέρνουν πρωτόγνωρες πλημμύρες στο Πακιστάν και σε περιοχές της Ινδίας, προκαλώντας μια μεγάλη ανθρωπιστική κρίση . Χιλιάδες νεκροί,  εκατομμύρια άστεγοι, ενώ  20.000.000 άνθρωποι αντιμετωπίζουν το φάσμα της πείνας και των επιδημιών. 500.000 τόννοι αποθηκευμένου σταριού καταστράφηκαν από την πλημμύρα, ενώ η  αγροτική παραγωγή υπέστη ανυπολόγιστες καταστροφές. Φόβοι εκφράζονται ότι και η επικείμενη  σπορά θα είναι περιορισμένη, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο και την απόδοση της συγκομιδής για το επόμενο έτος. Η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος εισαγωγές σιτηρών, κάτω από την πίεση των περιστάσεων, αναγκάζεται να στραφεί σε νέες αγορές , για να αντιμετωπίσει τα εσωτερικά διατροφικά της προβλήματα.

Με την ανακοίνωση του εμπάργκο, στις εξαγωγές σιτηρών, αυξήθηκαν σημαντικά οι τιμές των σιτηρών. Είναι χαρακτηριστικό ότι η τιμή των futures (συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης) εκτινάχτηκαν από περ.  180 δολλάρια τον τόννο, που ήταν στο τέλος Ιουνίου, στο επίπεδο των 260 Δολλ. ΗΠΑ ανά τόννο.

 

(πηγή FAO)

 Παράλληλα άλλα γεγονότα  ή ειδήσεις, όπως η κακοκαιρία στην Ακτή του Ελεφαντοστού ή οι πλημμύρες στο τριεθνές  Γερμανίας-Τσεχίας-Πολωνίας, η πιθανότητα ανακοίνωσης  αύξησης του ποσοστού βιοαιθανόλης από 10% σε 12-15% στα καύσιμα των ΗΠΑ, η ελλειμματική παραγωγή του κριθαριού, κλπ,     επέτειναν την ανησυχία στις αγορές.  Με την βοήθεια και  κερδοσκοπικών τάσεων και παιχνιδιών , οδηγήθηκαν οι τιμές πολλών προϊόντων (όπως κακάο, καλαμπόκι, ζάχαρη ) σε άνοδο.

Ο εφιάλτης για παγκόσμια διατροφική κρίση, όπως αυτή που αντιμετωπίσαμε το 2007-2008, επανέρχονται. Η διατροφική κρίση, που βρίσκεται προ των πυλών, είναι τεχνητή; Πιθανόν.  Φαίνεται ότι οφείλεται στα κερδοσκοπικά παιχνίδια στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων, ενώ  διεθνείς οργανισμοί και κυβερνήσεις διαβεβαιώνουν ότι τέτοιες κινήσεις δεν έχουν βάση, αφού υπάρχουν  ικανά αποθέματα.

Όμως η διατροφική επάρκεια εξαρτάται μόνο από τις διαθέσεις της αγοράς και των χρηματιστήριων;

Η  Κίνα δέχθηκε πολλά πλήγματα. Πολλές περιοχές είχαν παρατεταμένη ξηρασία,  ενώ άλλες πλημμύρισαν. Άλλες επλήγησαν από κατολισθήσεις, λειψυδρία ή σύννεφα σκόνης. Χιλιάδες έχασαν τις ζωές τους, πολλοί έμειναν άστεγοι και διαταράχθηκε η οικονομική ζωή και η αγροτική παραγωγή. Πριν από την ξηρασία, παρατηρήθηκε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 2⁰C σε μια περίοδο άνω των 6 μηνών και παράλληλα μειώθηκε η βροχόπτωση περίπου στο μισό. Ο FAO (ο διεθνής οργανισμός του ΟΗΕ για τα τρόφιμα και την γεωργία) εξέδωσε προειδοποίηση «ότι η συνεχής άνοδος  της θερμοκρασίας, ιδιαίτερα τις νυκτερινές ώρες, απειλούν την απόδοση της συγκομιδής ιδιαίτερα του ρυζιού». Ας σημειώσουμε ότι το ρύζι αποτελεί την βασική τροφή για δισεκατομμύρια κατοίκους του πλανήτη μας, ιδιαίτερα στην Ασία.

Οι επιστήμονες, ιδιαίτερα της IPCC, έχουν προειδοποιήσει από καιρό.  Το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η επερχόμενη παγκόσμια υπερθέρμανση διαταράσσουν την οικολογική και κλιματική ισορροπία. Οι συνέπειες της παγκόσμιας υπερθέρμανσης είναι τρομακτικές:  άνοδος της στάθμης της θάλασσας, ξηρασίες και πλημμύρες, μείωση των βροχοπτώσεων και αύξηση των βίαιων καιρικών φαινομένων. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα επιφέρει  σοβαρές καταστροφές σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, ιδιαίτερα στους ορυζώνες την ΝΑ Ασίας, ενώ πολλές παράκτιες περιοχές θα βρεθούν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η ξηρασία και η λειψυδρία θα οδηγήσουν αναπόφευκτα σε μειώσεις της απόδοσης των γεωργικών καλλιεργειών και οι έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες θα συμβάλλουν στην επέκταση της ερημοποίησης, αποπλύνοντας το εδαφικό κάλυμμα, υποβαθμίζοντας , περαιτέρω, τις γεωργικές εκτάσεις. Η αναπόφευκτη λειψυδρία θα υπονομεύσει την γεωργική παραγωγή και θα στερήσει από την ανθρωπότητα χρήσιμους φυσικούς υδατικούς  πόρους.  Η διατροφική ασφάλεια θα δεχτεί περαιτέρω πλήγματα από την  αύξηση του παγκόσμιου  πληθυσμού που  ακολουθεί εκθετικούς ρυθμούς, μεγαλύτερους από την αύξηση της γεωργικής παραγωγής.  Υπολογίζεται ότι το 2050 ο πληθυσμός της γης θα ξεπεράσει τα 9 δισεκατομμύρια ανθρώπους, ενώ τώρα  είναι μόλις 6. Για την διατροφή τους θα χρειαστούν πολλαπλάσια τρόφιμα, απ’ όσα παράγονται σήμερα. Με την αύξηση των τιμών των αγαθών, δισεκατομμύρια κάτοικοι του πλανήτη μας, θα δαπανούν όλο το πενιχρό εισόδημα τους για την ικανοποίηση μικρού μέρους των διατροφικών αναγκών τους.   ‘Ήδη  πολλά εκατομμύρια ανθρώπων, πάνω από 1 δισεκατομμύριο,  ιδιαίτερα στην Αφρική και την Ασία υποσιτίζονται. Η παγκόσμια οικονομική ύφεση προσθέτει και θα προσθέσει νέα θύματα του υποσιτισμού. Το ερώτημα είναι ανοικτό. Θα υπάρχουν αρκετές ποσότητες τροφίμων ικανές να θρέψουν ικανοποιητικά όλον τον πληθυσμό;

Μπορεί η ανθρωπότητα να ξεπεράσει τα προβλήματα; Χρειάζεται  να ληφθούν σοβαρές πρωτοβουλίες, να αναπτυχθούν δράσεις και αγώνες, τόσο σε εθνικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι επείγουσα ανάγκη να ληφθούν μέτρα για να παρασχεθεί βοήθεια, οικονομική και τεχνολογική, στις αναπτυσσόμενες χώρες να αυξήσουν την παραγωγή διατροφικών αγαθών. Είναι, επίσης, ανάγκη να διασφαλιστεί  ότι, η όποια διατροφική βοήθεια να φθάνει στους δοκιμαζόμενους πληθυσμούς.   Πρέπει να πιεστούν οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς οργανισμοί , ώστε με τις παρεμβάσεις τους να καταφέρουν να σταματήσουν τα χρηματιστηριακά παιχνίδια με τα τρόφιμα. Είναι ανάγκη να σταματήσουν οι πολιτικοί, οικονομικοί και εμπορικοί περιορισμοί και  φραγμοί, που μπορεί να προκαλέσουν νέες επιπλοκές στην διακίνηση τροφίμων.   Να εξασφαλιστεί επάρκεια τροφίμων σε όλες τις χώρες και όχι μόνο για τις πλούσιες.

Οι αγώνες, οι πρωτοβουλίες  και οι δράσεις  δεν πρέπει να είναι  μόνο για την εξασφάλιση επάρκειας τροφίμων και την απομάκρυνση του κινδύνου από την επερχόμενη διατροφική κρίση. Πρέπει να κατευθυνθούν και ενάντια στην κλιματική αλλαγή, την παγκόσμια υπερθέρμανση και τις συνέπειες τους.  Να σταματήσει η κατασπατάληση των φυσικών πόρων και να αναληφθούν δράσεις για την αποτροπή της υποβάθμισης της αγροτικής γης,  την ερημοποίηση και την λειψυδρία. Να αποτραπεί η περαιτέρω αποψίλωση των δασών και η καταστροφή τους από πυρκαγιές, αλλά και να γίνουν σοβαρές ενέργειες για την αναγέννηση και προστασία τους. Να προστατευθεί η βιοποικιλότητα.

Παράλληλα, οι λαοί πρέπει να πιέσουν  τις κυβερνήσεις  να προετοιμάσουν σωστά την συνδιάσκεψη για το κλίμα στο τέλος του χρόνου, ώστε να γίνει δυνατή η αποδοχή δεσμεύσεων και  αποφάσεων για την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής και να μην οδηγηθεί σε αποτυχία η συνάντηση στο Κανκούν του Μεξικού, όπως έγινε με την Κοπεγχάγη.

Εν τω μεταξύ,  είναι δυνατή η συμμετοχή καθενός από μας, με το να υπογράψει την έκκληση που βρίσκεται στην ιστοσελίδα http://www.1billionhungry.org/ και σκοπό έχει να συγκεντρωθούν από τον ΟΗΕ  1 δισεκατομμύριο υπογραφές για να ασκηθούν πιέσεις στις κυβερνήσεις για  να εκριζώσουν την παγκόσμια πείνα.

Πηγή: FAO Media center:  http://www.fao.org/news/story/en/item/44914/icode/

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Εποχή

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: